Vleermuizen op zolder: herkennen, gedrag en hoe je ze diervriendelijk weert

Vleermuizen zijn de enige zoogdieren die echt kunnen vliegen. In Nederland leven ongeveer 20 soorten, en veel daarvan overnachten of overwinteren het liefst in spouwmuren, onder dakpannen of op een droge zolder. Vleermuizen zijn nuttig, onschuldig voor mensen en wettelijk zwaar beschermd. In dit artikel lees je hoe je ze herkent, hoe ze leven en hoe je je huis op een legale, diervriendelijke manier minder aantrekkelijk maakt.

Herkenning

Een vleermuis is klein en licht. Het lijfje is meestal 4 tot 8 centimeter lang en weegt vaak minder dan een tafeltennisballetje. De vleugels zijn dunne huid gespannen tussen lange vingers, dus eigenlijk een soort handen met een vlies ertussen. Overdag zie je ze bijna nooit. In de schemer vliegen ze schokkerig en onvoorspelbaar, heel anders dan een vogel. Vaak hoor je ze eerder dan dat je ze ziet: een hoog, ritmisch piepen boven een slaapkamerplafond of in de spouw, vooral 's avonds als ze uitvliegen.

Een ander signaal zijn de keutels. Vleermuiskeutels lijken op muizenkeutels, maar vallen bij het fijnwrijven uit elkaar tot droog stof met glinsterende resten van insectenpantsers. Muizenkeutels blijven juist heel. Je vindt ze vaak in een hoopje op zolder of buiten tegen de gevel, precies onder een kier of dakrand.

Gedrag

Vleermuizen zijn nachtdieren en jagen op muggen, motten en andere insecten. Een enkele vleermuis eet per nacht honderden tot duizenden insecten, dus ze zijn eigenlijk een gratis, gifvrije vorm van insectenbestrijding in je tuin. Overdag en in de winter rusten ze op een verblijfplaats die ze het liefst jarenlang blijven gebruiken.

Vrouwtjes krijgen 1 jong per jaar, meestal in juni. Van half mei tot half juli zitten moeder en jong samen in een kraamverblijf. Het jong kan dan nog niet vliegen en niet vluchten als de plek wordt verstoord. Vanaf november tot maart houden vleermuizen een winterslaap. Dan is hun lichaamstemperatuur erg laag en hebben ze weinig energie in reserve. Een verstoring in deze periode kan een vleermuis het leven kosten, omdat wakker worden veel van de schaarse energie kost.

Risico's

Vleermuizen zijn voor mensen niet gevaarlijk. Ze bijten of vallen mensen niet aan en komen nooit in je haar vast te zitten, dat is een fabeltje. Wel kunnen ze, net als veel wilde dieren, drager zijn van ziektekiemen. Raak een vleermuis daarom nooit met blote handen aan. Vind je een dode of zieke vleermuis, laat hem gewoon liggen of pak hem alleen met handschoenen op.

Het echte risico zit ergens anders: juridisch. Alle vleermuissoorten in Nederland zijn strikt beschermd via de Wet natuurbescherming. Het is verboden om een vleermuis te vangen, te doden of opzettelijk te verstoren. Ook het afsluiten van een verblijfplaats terwijl er nog vleermuizen in zitten, is niet toegestaan. Wie dit toch doet, riskeert een flinke boete.

Diervriendelijk weren: wat werkt echt

Omdat je vleermuizen niet zomaar mag verjagen of uitsluiten, draait de aanpak volledig om timing en preventie.

1. Stel vast of er echt vleermuizen zitten en waar de in- en uitvliegopening precies is. Kijk in de schemer een avond naar de gevel.
2. Wacht de kraamperiode (half mei tot half juli) en de winterslaap (november tot maart) altijd af. Grijp in die maanden niet in.
3. De beste periode om een opening blijvend te dichten is in het najaar, meestal september of oktober, nadat de dieren de zomerverblijfplaats zelf hebben verlaten en voordat de winterslaap begint.
4. Dicht de opening met een stevig, duurzaam materiaal zoals gaas of een metalen rooster. Zacht schuim of purschuim biedt geen blijvende oplossing en kan zelfs een dier opsluiten.
5. Zorg voor voldoende ventilatie elders in de spouw of onder de dakrand, zodat vocht en schimmel geen kans krijgen.
6. Wil je vleermuizen juist aantrekken in de tuin in plaats van in je spouwmuur? Hang dan een vleermuiskast op enkele meters afstand van het huis.

Tips & trucs

• Check in het najaar, na het vertrek van de dieren, of er verse keutels bijkomen. Zo weet je zeker dat de plek leeg is voordat je gaat dichten.
• Gebruik een zaklamp met rood licht als je 's avonds wilt kijken. Vleermuizen schrikken minder van rood licht dan van fel wit licht.
• Dicht altijd meerdere kleine openingen tegelijk. Vleermuizen kunnen door een spleet van nog geen 2 centimeter naar binnen.
• Plaats een vleermuiskast al ruim voor het najaar op, zodat de dieren een alternatieve schuilplek kennen tegen de tijd dat je de oude opening dicht.
• Twijfel je of een opening nog in gebruik is? Leg er voorzichtig een dun laagje bloem of fijn zand net onder de opening. Verse sporen zie je de volgende ochtend meteen.

Oma's tips die niet werken

• Fel licht bij de dakrand laten branden. Vleermuizen mijden inderdaad fel licht, maar ze wennen er soms aan en het lost de kern van het probleem niet op. Bovendien mag je ze tijdens de kraamtijd sowieso niet verjagen.
• Naftaline of mottenballen op zolder leggen. De sterke geur is voor mensen onaangenaam, maar er is geen bewijs dat het vleermuizen structureel wegjaagt. Vaak blijven ze gewoon zitten.
• Aluminiumfolie ophangen die wappert in de wind. Dit wordt vaak tegen vogels gebruikt en soms ook voor vleermuizen aangeraden, maar vleermuizen vliegen op echo's, niet op zicht. Wapperende folie maakt daarom weinig verschil.
• Zelf een opening dichtstoppen zodra je een vleermuis ziet. Dit klinkt logisch, maar is illegaal en gevaarlijk voor het dier als er nog vleermuizen binnen zitten. Je sluit ze dan letterlijk op.
• Een ultrasoon apparaat tegen vleermuizen ophangen. Vleermuizen gebruiken zelf ultrasoon geluid om te jagen, dus een storend apparaat kan ze juist verwarren zonder ze blijvend te weren. Het is geen vervanging voor het op tijd en op de juiste manier dichten van een opening.

De echte oplossing blijft: wachten op het juiste moment in het najaar en dan pas duurzaam en stevig afdichten.

Veelgestelde vragen

Mag ik zelf vleermuizen uit mijn spouwmuur verjagen?

Nee. Vleermuizen mag je niet opzettelijk verstoren, vangen of doden. Je mag wel, buiten de kraamtijd en de winterslaap, een lege verblijfplaats afsluiten zodra de dieren die zelf hebben verlaten.

Wanneer is het beste moment om een opening te dichten?

Meestal in september of oktober. Dan is de kraamperiode voorbij en is de winterslaap nog niet begonnen, zodat je zeker weet dat de plek leeg is.

Zijn vleermuizen gevaarlijk voor mensen of huisdieren?

Nee, ze bijten en vallen niet aan. Raak een vleermuis wel nooit met blote handen aan en laat huisdieren met rust als je er een tegenkomt.

Hoe herken ik het verschil tussen vleermuiskeutels en muizenkeutels?

Wrijf een keutel voorzichtig fijn. Een vleermuiskeutel valt uiteen tot droog stof met glinsterende insectenresten. Een muizenkeutel blijft juist heel en plakkerig.

Wat moet ik doen als ik een vleermuis in huis vind?

Doe het raam open en het licht uit in de kamer, zodat het dier de kans krijgt om zelf naar buiten te vliegen. Raak het dier niet met blote handen aan.

Kan ik een boete krijgen als ik vleermuizen per ongeluk stoor?

Ja, ook onbedoelde verstoring, bijvoorbeeld bij een verbouwing, kan gevolgen hebben. Kijk daarom altijd eerst goed of er sporen van vleermuizen zijn voordat je aan dak, gevel of spouw gaat werken.

Wat helpt wel

Wil je een opening na het vertrek van de vleermuizen duurzaam en diervriendelijk afsluiten? Gebruik een stevig metalen rooster zoals de Aluminium Mouse Proofing Grill voor ventilatieroosters en kleine openingen, of dicht een grotere kier met de Ventilatieband RVS rol 30 meter. Beide houden dieren buiten en laten de ruimte toch ademen, zodat er geen vocht- of schimmelprobleem ontstaat.

Bron: Wet natuurbescherming en voorlichting van de Zoogdiervereniging over vleermuizen in en om huis.