Vossen herkennen, hun gedrag en hoe je ze diervriendelijk weert

Vossen zie je steeds vaker, ook midden in de stad. Ze zoeken eten bij vuilnisbakken, lopen door tuinen en laten soms een sterke lucht achter. In dit artikel lees je hoe je een vos herkent, hoe hij zich gedraagt, wat de risico's zijn en hoe je hem op een diervriendelijke manier uit je tuin houdt.

Hoe herken je een vos?

Een vos lijkt op een kleine hond met een spitse snuit. Hij heeft een oranjerode vacht, witte vlekken op de kin en buik, en zwarte poten. De staart is dik en pluizig met een witte punt. Een volwassen vos weegt ongeveer 6 tot 10 kilo en is zo'n 60 tot 90 centimeter lang, zonder de staart. Je ziet een vos meestal in de schemering of 's nachts. Overdag zie je hem minder vaak, al durven stadsvossen steeds vaker ook overdag te komen.

Sporen van een vos herken je aan pootafdrukken die op een kleine hond lijken, maar smaller zijn. Vossenkeutels zijn draaierig van vorm en bevatten vaak haren, botjes of pitten. Rond het hol ruik je soms een scherpe, muskusachtige lucht.

Hoe gedraagt een vos zich?

De vos eet bijna alles. Muizen, ratten, insecten, fruit, etensresten uit vuilnisbakken en soms kippen of konijnen staan op het menu. Een vos graaft graag in tuinen op zoek naar wormen of engerlingen, en graaft soms ook een hol onder een schuur of berging. In de winter, meestal rond december en januari, hoor je vossen 's nachts schreeuwen. Dat klinkt schril en is onderdeel van de paartijd. Het is normaal gedrag en geen teken van een aanval of ziekte.

Vossen leven meestal alleen of in een klein gezin. Ze markeren hun gebied met een sterk ruikende geur, vaak bij tuinmeubels, plantenbakken of een hondenhok. Van nature is een vos schuw voor mensen. In steden raken vossen wel aan mensen gewend, omdat ze daar makkelijk aan eten komen.

Wat zijn de risico's?

In Nederland komt hondsdolheid (rabiës) al jaren niet meer voor bij vossen. Dat risico is dus heel klein. Wel kan een vos de vossenlintworm bij zich dragen, in het Latijn Echinococcus multilocularis. Deze parasiet zit in de ontlasting van de vos. Mensen kunnen in zeldzame gevallen besmet raken, bijvoorbeeld door onwassen bosvruchten of groente uit de moestuin te eten. Was daarom groente en fruit uit je tuin altijd goed, zeker als je weet dat er vossen komen. Laat honden niet aan vossenkeutels snuffelen of eten.

Vossen kunnen ook schade doen aan kippenhokken en konijnenhokken. Een vos is sterk genoeg om zwakke hokken open te krijgen. Zorg voor een stevig hok met goed sluitende deuren en ondergronds gaas, want een vos graaft ook onder een hok door.

Wat zegt de wet?

De vos is een beschermde inheemse diersoort onder de Wet natuurbescherming. Je mag een vos dus niet zomaar vangen, verwonden of doden. Alleen provincies en aangewezen jachthouders mogen onder strikte voorwaarden ingrijpen, bijvoorbeeld bij schade aan vee. Voor particulieren betekent dit dat je je moet richten op weren en voorkomen, niet op vangen of doden. Twijfel je over wat wel en niet mag in jouw gemeente of provincie? Kijk dan op de website van je provincie, want de regels kunnen per provincie verschillen.

Wat kun je doen tegen vossenoverlast?

Omdat je een vos niet mag vangen of doden, draait alles om weren en voorkomen. Een gifvrije dierenverjager met ultrasoon geluid en bewegingssensor schrikt een vos af zodra hij je tuin in loopt, zonder dat je de vos raakt. Werkt je tuin op zonne-energie het prettigst, dan is er ook een dierenverjager op zonne-energie die je zonder stopcontact kunt plaatsen.

Veelgestelde vragen over vossen

Mag ik zelf een vos vangen of laten weghalen?
Nee, in principe niet. De vos is een beschermde diersoort. Alleen provincies en aangewezen jachthouders mogen onder strikte voorwaarden ingrijpen. Als particulier mag je alleen weren en voorkomen, bijvoorbeeld met een dierenverjager of een goed afgesloten hok.

Is een vos gevaarlijk voor mijn kinderen of huisdieren?
Een vos is van nature schuw en vermijdt mensen. Direct gevaar voor kinderen is er vrijwel niet. Voor kleine huisdieren zoals kippen en konijnen is een vos wel een bedreiging, dus zorg voor een stevig, gesloten hok.

Waarom hoor ik 's nachts een schreeuwend geluid in de tuin?
Dat is meestal een vos in de paartijd, meestal in december en januari. Het klinkt schel en soms angstaanjagend, maar het is normaal gedrag en geen aanval.

Kan ik ziek worden van een vos in mijn tuin?
Het risico is klein, maar niet nul. De vossenlintworm kan in zeldzame gevallen mensen besmetten via onwassen groente of fruit uit de tuin. Was je oogst daarom altijd goed en laat honden geen vossenkeutels opeten.

Helpt het om het hol van een vos dicht te gooien?
Nee, dat wordt afgeraden. Er kunnen jongen in het hol zitten. Richt je liever op het ontoegankelijk maken van je tuin en hok, zodat een vos vanzelf wegblijft.

Komen vossen vaker voor dan vroeger?
Ja, vossen wonen steeds vaker dicht bij mensen, ook in steden. Dat komt doordat er in de stad makkelijk eten te vinden is, bijvoorbeeld bij afval en vuilnisbakken.

Tips en trucs die echt werken

• Sluit je vuilnisbak en compostbak goed af, want een open bak is een gratis maaltijd voor een vos.
• Haal gevallen fruit onder fruitbomen op, dit trekt vossen en andere dieren aan.
• Zorg voor gaas onder de grond bij een kippenhok, minstens 30 centimeter diep, want een vos graaft er anders onderdoor.
• Zet een dierenverjager met bewegingssensor bij de plek waar de vos meestal binnenkomt.
• Laat geen kattenvoer of hondenvoer buiten staan, ook niet 's avonds even.
• Ruim rommelhoekjes en opslag onder schuren op, dat zijn favoriete schuilplekken voor een hol.

Oma's tips die niet echt werken

Over vossen doen veel hardnekkige verhalen de ronde. De meeste zijn helaas mythes.

• Mensenurine rond de tuin houdt vossen weg. Dit is een mythe. Er is geen goed bewijs dat dit werkt, en een vos raakt er ook snel aan gewend.
• Wc-blokjes of mottenballen in de tuin verjagen vossen. Dit is een mythe en bovendien schadelijk. Deze producten zijn giftig voor andere dieren en voor kinderen die ermee spelen, en zijn niet bedoeld voor gebruik buiten.
• Chilipoeder of pepersproei op de grond helpt. Dit is een mythe. Regen spoelt het zo weer weg, en de meeste vossen wennen eraan of vermijden gewoon die ene plek terwijl de rest van de tuin toegankelijk blijft.
• Aluminiumfolie neerleggen schrikt vossen af. Dit is een mythe. Sommige dieren schrikken de eerste keer van het geritsel, maar een vos leert al snel dat er geen gevaar is.
• Een radio de hele nacht aan laten staan werkt blijvend. Dit is een mythe. Vossen wennen binnen een paar dagen aan een vast geluid en negeren het daarna gewoon.

Wat wel structureel helpt, is de combinatie van een opgeruimde tuin, een vosveilig hok en een gifvrije dierenverjager. Zo hou je vossen op afstand zonder ze schade toe te brengen.