Rattenplaag in Friesland: bestrijders schieten honderden ratten per maand, dit kun je zelf doen

Foto: bruine rat (Rattus norvegicus). Fotograaf: Walter Baxter, licentie CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons en Geograph Britain and Ireland.

In Friesland krioelt het van de ratten. Dat meldt Omrop Fryslân. Bestrijders spreken van een plaag. Vooral uit het noorden en westen van de provincie komen veel meldingen. Ook de Leeuwarder Courant besteedde er deze week aandacht aan.

500 ratten in een maand

Rattenjager Albert Hofstra uit Akmarijp merkt het elke nacht. Hij schiet soms wel 70 ratten in een nacht. De afgelopen jaren waren dat er 60 tot 70 in een hele maand. Vorige maand telde hij er 500. Dat is dus bijna tien keer zo veel als normaal.

Waarom zijn er nu zo veel ratten?

De oorzaak ligt volgens de bestrijder in de droogte. De kleigrond in Friesland is keihard geworden. In het land is daardoor weinig voedsel te vinden. De ratten trekken massaal naar boerderijen. Daar ligt vaak graan en ander voer opgeslagen. De bestrijder noemt het een feestmaaltijd. Hij vergelijkt een boerderij zelfs met een McDonald's voor ratten.

Ondanks de regen van de laatste tijd is de grond nog steeds droog. De overlast houdt dus voorlopig aan.

Waarom de bestrijder geen gif gebruikt

Opvallend: deze bestrijder werkt bewust zonder gif. Hij vindt gif wreed. Een vergiftigde rat sterft langzaam. Je weet ook nooit waar het dier doodgaat en blijft liggen. Daarnaast is er kans op doorvergiftiging. Een uil of buizerd die een vergiftigde rat opeet, krijgt het gif ook binnen.

Voor jou als particulier is dit sowieso geen keuze meer. Sinds 1 juli 2023 mag je als particulier helemaal geen rattengif of muizengif meer gebruiken. Dat is een totaalverbod.

Wat mag je zelf wel doen?

Gelukkig genoeg. Klemmen, inloopvallen en weringsmaterialen mag je gewoon gebruiken. Voor lijmvallen tegen knaagdieren ligt het anders. Het gebruik daarvan is in de basis verboden. De vallen zijn nog wel vrij te koop, maar je bent er als gebruiker zelf verantwoordelijk voor om vooraf een ontheffing aan te vragen.

Zelf schieten is ook geen optie. Daar heb je een wapenvergunning en toestemming van de grondeigenaar voor nodig. Laat dat aan mensen die daarvoor zijn opgeleid.

Zo pak je ratten rond je huis of erf aan

1. Ruim voedsel op. Dek kippenvoer, vogelvoer en dierenvoer goed af. Bewaar voorraden in afgesloten tonnen of bakken.
2. Haal waterbronnen weg. Ratten hebben elke dag water nodig. Repareer lekkende kranen en leg geen drinkbakken open neer.
3. Dicht gaten en kieren. Een rat past al door een gat van 2 centimeter. Gebruik weringsband voor kieren en randen.
4. Plaats klemmen op looproutes. Een zware rattenklem zoals de Black Cat Rat trap of de Gorilla Rattenklem doodt een rat in een klap. Zet de klem langs de muur, want daar lopen ratten het liefst.
5. Liever levend vangen? Gebruik dan een inloopval of een doorloopval.
6. Wil je eerst weten of er ratten lopen? Zet monitoringpasta in een afsluitbaar lokaasdepot. De pasta is geen gif. Aan de vraatsporen zie je precies waar de dieren actief zijn.

FAQ: veelgestelde vragen over ratten

Mag ik rattengif kopen en gebruiken?

Nee. Sinds 1 juli 2023 geldt een totaalverbod op rodenticiden voor particulieren. Dat geldt binnen en buiten.

Mag ik een lijmval tegen ratten gebruiken?

Het gebruik van lijmvallen voor knaagdieren is in de basis verboden. De vallen zijn wel vrij te koop. Wil je er toch een inzetten? Dan moet je zelf vooraf een ontheffing aanvragen. Zonder ontheffing mag het niet. Kies anders voor een klem of inloopval. Lijmplaten voor insecten vallen niet onder deze regel.

Hoe weet ik of ik een rat of een muis heb?

Kijk naar de keutels. Rattenkeutels zijn 1 tot 2 centimeter groot. Muizenkeutels zijn zo groot als een rijstkorrel. Ratten maken ook meer geluid en knagen grovere gaten.

Zijn ratten gevaarlijk voor mijn gezondheid?

Ratten kunnen ziektes overdragen, zoals de ziekte van Weil. Raak een rat nooit met blote handen aan. Draag handschoenen als je een val leegt en was daarna je handen.

Ik heb kippen. Hoe voorkom ik ratten?

Voer de kippen in de ochtend en haal restjes voor de avond weg. Bewaar voer in een afgesloten ton. Plaats vallen buiten het bereik van de kippen, bijvoorbeeld in een beschermkoker of afgesloten depot.

Trekken de ratten straks vanzelf weer weg?

Zolang er eten, water en schuilplekken zijn, blijven ze. De plaag in Friesland houdt volgens bestrijders voorlopig aan. Begin dus op tijd met weren en vangen.

Tips en trucs

• Zet klemmen eerst een paar dagen op scherp zonder ze te spannen. Leg er wat lokaas op. Ratten zijn slim en wantrouwen nieuwe voorwerpen. Zo wennen ze eraan.
• Gebruik als lokaas iets dat goed plakt en sterk ruikt. Denk aan pindakaas, notenpasta of stukjes chocolade.
• Controleer vallen elke dag. Zo voorkom je onnodig lijden en ruik je geen dode dieren.
• Zet vallen altijd langs muren en wanden. Ratten steken zelden een open ruimte over.
• Snoei struiken en klimop bij de gevel. Ratten klimmen er graag in omhoog.
• Leg geen etensresten op de composthoop. Gebruik een afgesloten compostvat.

Oma's tips: wat werkt niet?

Er bestaan veel huismiddeltjes tegen ratten. De meeste klinken logisch, maar werken niet of het is nooit bewezen. Wij zetten de bekendste op een rij.

1. Pepermuntolie. De geur vervliegt binnen een paar uur. Een rat loopt er hooguit even omheen en went er snel aan. Niet bewezen.
2. Ultrasone verjagers. Het geluid komt niet door muren en meubels heen. Ratten wennen bovendien aan het geluid. Van blijvend effect is geen bewijs.
3. Mottenballen neerleggen. De hoeveelheid geurstof is veel te klein om een rat te verjagen. Bovendien zijn mottenballen giftig voor kinderen en huisdieren.
4. Een kat nemen. Sommige katten vangen wel eens een rat. Maar een volwassen bruine rat is groot en verdedigt zich. De meeste katten beginnen er niet aan. Een plaag los je er nooit mee op.
5. Cola neerzetten. Het verhaal gaat dat ratten doodgaan van koolzuur. Daar is geen enkel bewijs voor. Je maakt de ratten er vooral blij mee, want het is suikerwater.

Wat werkt dan wel? Opruimen, dichtmaken en vangen met klemmen of inloopvallen. Precies de aanpak uit het stappenplan hierboven.

Bronnen: Dennis Terpstra, "Albert schiet soms wel 70 ratten in één nacht, net zo veel als vorig jaar in een maand", Omrop Fryslân, 28 augustus 2026. Aanvullend: Leeuwarder Courant, "In het donker op rattenjacht met Ewout (32) uit Jirnsum", 1 september 2026. Foto: Walter Baxter, "A brown rat at the Quayside, Berwick-upon-Tweed", CC BY-SA 2.0, via Geograph Britain and Ireland en Wikimedia Commons.