Ratten in huis en tuin herkennen en bestrijden
Een rat in of rond het huis zorgt bijna altijd voor schrik — en terecht: ratten knagen aan kabels en leidingen, vervuilen voedsel en kunnen ziekten overbrengen. Bovendien planten ze zich razendsnel voort, dus snel en gericht handelen loont. In dit artikel lees je hoe je ratten en hun sporen herkent, hoe je je woning en tuin rattenwerend maakt, hoe je ze gifvrij vangt en wanneer je beter een erkende plaagdierbestrijder inschakelt.
Herkennen
In Nederland heb je vrijwel altijd te maken met de bruine rat (Rattus norvegicus). De zeldzamere zwarte rat (Rattus rattus) is slanker, klimt beter en komt vooral rond havens en op zolders voor. Je herkent de bruine rat aan:
- Formaat: een lijf van ongeveer 20 tot 27 cm met een staart die korter is dan het lichaam, een stompe snuit, kleine oren en een gewicht tot ongeveer een halve kilo.
- Gedrag: graaft holen, vaak langs water, schuttingen, composthopen, schuren of riolering. De bruine rat zwemt goed en is vooral in de schemering en 's nachts actief.
Sporen van ratten
Ratten zelf zie je niet vaak, maar hun sporen wel:
- Keutels: spoelvormige, donkere keutels van ongeveer 1,5 tot 2 cm, vaak in groepjes langs muren.
- Knaagsporen: aangevreten verpakkingen, hout, kabels en zelfs zachte materialen; ratten moeten knagen om hun tanden kort te houden.
- Looppaden en veegsporen: donkere vetsporen langs vaste looproutes tegen plinten en muren.
- Holen: ingangen van 6 tot 9 cm doorsnede in de tuin, langs de fundering of bij de composthoop.
- Geluid: geritsel en krabgeluiden achter wanden, onder de vloer of op zolder, vooral 's avonds.
Aanpak
Ratten pak je aan volgens het principe van geïntegreerde plaagdierbeheersing (IPM): eerst de oorzaak wegnemen en de toegang afsluiten, daarna pas vangen of bestrijden. Gif is bewust het sluitstuk en is bovendien streng gereguleerd.
1. Neem voedsel en schuilplaatsen weg
Ratten komen af op voedsel en dekking. Berg dierenvoer, vogel- en kippenvoer en afval op in afgesloten, knaagbestendige bakken, ruim gevallen fruit en etensresten op en houd de composthoop goed afgesloten. Snoei dichte begroeiing langs muren weg en ruim rommel en opslag op, zodat ratten geen schuilplek vinden.
2. Maak je woning rattendicht (wering)
Dit is de belangrijkste en meest duurzame stap. Ratten kunnen door openingen vanaf ongeveer 2 cm naar binnen, en ze knagen kleine gaten groter. Dicht kieren, gaten en leidingdoorvoeren met knaagbestendig materiaal zoals roestvrijstalen wol, beton of metaal. Scherm open stootvoegen en ventilatieopeningen af en gebruik deurstrips onder buitendeuren. Controleer ook de aansluiting van het riool, want ratten komen geregeld via een defecte rioolbuis of een ontbrekende terugslagklep binnen.
3. Vang ratten gifvrij
Voor een beperkte populatie zijn klemvallen en doorloopvallen (vangkooien) een effectieve, gifvrije eerste keuze. Plaats vallen in een afsluitbare voerkist langs de looproute, buiten bereik van kinderen en huisdieren, en wen de ratten er eerst een paar dagen aan met onbeladen lokaas. Lijmvallen raden wij voor ratten af: die zijn belastend voor het dierenwelzijn en voor knaagdieren in Nederland aan strikte regels gebonden.
4. Gif en de wet
Chemische bestrijdingsmiddelen (rodenticiden) tegen ratten zijn in Nederland streng gereguleerd. Buitengebruik is in de regel voorbehouden aan gecertificeerde plaagdierbeheersers die volgens het IPM-protocol werken; voor particulieren zijn de mogelijkheden zeer beperkt. Bij een grote, aanhoudende of terugkerende plaag is het verstandig — en vaak noodzakelijk — om een erkende plaagdierbestrijder in te schakelen. Veel gemeenten geven daarnaast voorlichting of vragen om melding van rattenoverlast.
Aanbevolen producten
Voor een gifvrije, weringsgerichte aanpak helpen deze producten uit ons assortiment:
- Mouse & Rat Stop RVS Staalwol – knaagbestendige roestvrijstalen wol om kieren, gaten en leidingdoorvoeren mee af te dichten.
- SpouwSafe – roostertjes voor open stootvoegen en spouwopeningen, zodat ratten en muizen niet via de gevel binnenkomen.
- Doorloopval – stevige vangkooi om ratten (en marters) gifvrij te vangen, in meerdere maten.
- AF Rat Box – robuuste, afsluitbare rattenvoerkist om een val of toegelaten lokaas veilig en uit het zicht te plaatsen, ook waar kinderen en huisdieren komen.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik ratten of muizen heb?
Ratten zijn veel groter dan muizen en laten grotere keutels (1,5-2 cm) achter; muizenkeutels zijn maar enkele millimeters. Ook holen in de tuin en stevige knaagsporen wijzen eerder op ratten. Twijfel je, let dan op de grootte van de sporen en de plek.
Zijn ratten gevaarlijk voor de gezondheid?
Ratten kunnen ziekteverwekkers overbrengen, onder meer via hun urine en uitwerpselen (zoals de ziekte van Weil/leptospirose). Raak dode dieren en uitwerpselen daarom niet met blote handen aan, draag handschoenen en maak besmette plekken goed schoon.
Werkt een ultrasone rattenverjager?
Het bewijs voor ultrasone verjagers is beperkt en het effect is vaak tijdelijk, omdat ratten gewend raken. Zie het hooguit als aanvulling; wering en hygiëne zijn altijd belangrijker.
Waarom blijven er ratten terugkomen?
Meestal omdat er nog voedsel of een toegang is. Zolang er iets te halen valt of een opening bestaat, komen nieuwe ratten af op de plek. Het sluitstuk is daarom altijd het structureel afsluiten van toegangen en voedselbronnen.
Wanneer schakel ik een professional in?
Bij een grote of aanhoudende plaag, bij ratten in de spouw of riolering, of als gifgebruik nodig lijkt. Een erkende plaagdierbeheerser werkt volgens het IPM-protocol en mag middelen inzetten die voor particulieren niet beschikbaar zijn.
Pro-tip: los een rattenprobleem nooit op met alleen vangen of gif — begin met een rondje langs de gevel en zoek elke opening vanaf 2 cm op. Dicht die met staalwol of een rooster. Wie de toegang sluit en het voedsel wegneemt, voorkomt dat de volgende rat zich meldt.
Beeldverantwoording: hoofdafbeelding bruine rat — Reg Mckenna, CC BY 2.0; wilde rat — Peter Pearson, CC BY-SA 2.0. Beide via Wikimedia Commons.
Bron: Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) en RIVM, informatie over de bruine rat, 2024.