Wespen herkennen en veilig bestrijden

Een terras, een glas frisdrank, en dan opeens dat zoemen. Wespen horen bij de zomer. Hoe verder de zomer vordert, hoe agressiever ze worden. Tegen het einde van de zomer zoeken de werksters eiwit en suiker. Wat begint als een verkenner kan binnen een dag uitgroeien tot tien wespen tegelijk.

Met een paar slimme keuzes hoef je niet bang te zijn om buiten te zitten. In dit artikel lees je hoe je wespen en hun nest herkent. Je leest ook wanneer je zelf veilig kunt ingrijpen en welke middelen echt helpen. Denk aan een goede val of een weringsoplossing voor de gevel.

Wespen herkennen

In Nederland heb je vooral te maken met twee soorten. Dat zijn de gewone wesp (Vespula vulgaris) en de Duitse wesp (Vespula germanica). Beide zijn geel-zwart gestreept, ongeveer 12 tot 17 millimeter lang en bouwen grijze, papierachtige nesten in spouwmuren, op zolder, onder een dakpan of in de grond. De koningin begint in mei met een klein nest. Tegen augustus telt een gezond nest meerdere duizenden werksters.

Niet alle "wespen" zijn wespen

Veel insecten worden verward met wespen. Bijen zijn voller, behaarder en bruiner. Ze steken alleen als ze zich moeten verdedigen. Zweefvliegen lijken op wespen, maar ze steken helemaal niet. Ze hebben grote ogen en hangen stil in de lucht. De Europese hoornaar (Vespa crabro) is een stuk groter, tot 35 mm, en oranjebruin in plaats van geel. Sinds 2017 duikt ook de invasieve Aziatische hoornaar (Vespa velutina) op. Die is donker met een oranje band op het achterlijf en gele "sokjes" aan de poten. Vermoed je een Aziatische hoornaar? Meld dit dan bij waarneming.nl, want deze soort bedreigt onze honingbijen.

Een nest herkennen

Een wespennest is bolvormig, grijs en heeft een papierachtige structuur. Vroeg in het seizoen is het zo groot als een golfbal. Eind zomer kan het zo groot worden als een voetbal of zelfs een waterton. Zie je gedurende tien tot vijftien minuten regelmatig wespen op en neer vliegen vanaf een vast punt, zoals een gat in de gevel, onder een dakrand, een spouwmuurventilatie of een muizenhol? Dan zit het nest daar.

Wespen aanpakken

De juiste aanpak hangt af van waar de wespen zijn. Losse wespen op het terras vragen om iets anders dan een nest in de spouwmuur.

Losse wespen op het terras

Vang ze niet met je hand en sla niet wild om je heen. De geur van een fijngedrukte wesp lokt namelijk nestgenoten aan. Dek voedsel en drank af. Zet een wespenval een paar meter verderop neer; de val dient als afleiding, dus plaats hem niet bij de eettafel. Hang ook één of twee gele lijmkaarten op een afstandje op. Een aansteker, kaars of olielamp vermindert het bezoek vaak ook, omdat wespen warmte en rook liever vermijden.

Een nest op een veilige plek

Hangt het nest klein en vrij aan een boomtak of in een schuurhoek waar je goed bij kunt? Dan kun je het 's avonds laat, na zonsondergang wanneer alle werksters binnen zijn, bestrijden met een particulier toegelaten wespenspray of -schuim. Draag een lange broek, dichte schoenen, handschoenen en bij voorkeur een muts of pet. Sproei het ingangsgat vol en blijf op afstand. Controleer de volgende ochtend of er nog activiteit is. Laat het nest na de bestrijding minstens een dag hangen, zodat ook terugkerende werksters het nog vinden.

Een nest in spouwmuur, dak of grond: extra voorzichtig

Nesten in spouwmuren, onder dakpannen, achter gevelbeplating of in de grond zijn lastig en risicovol. Je kunt het nest vaak niet zien en niet goed bereiken, en de kans op meerdere steken tegelijk is groot. Sproeien in een spouwmuur werkt bovendien meestal slecht: de werksters vinden dan gewoon via een andere kier de weg naar binnen of naar je huis. Twijfel je of je dit zelf aankunt? Wacht dan liever tot het rustiger is bij het nest en werk nooit overdag, in je eentje of zonder beschermende kleding.

Bel direct 112 bij een allergische reactie

Een normale wespensteek doet flink pijn, zwelt op en gaat na een dag vanzelf over. Krijg je echter ademnood, duizeligheid, een gezwollen tong of huiduitslag over het hele lichaam? Bel dan meteen 112. Mensen met een bekende wespenallergie horen altijd een EpiPen bij zich te dragen.

Voorkomen voor volgend jaar

Een wespennest gebruikt altijd een opening van minstens 6 mm. Spouwmuurventilatieroosters laten precies zulke openingen door, en juist daar nestelen wespen graag. Vervang oude stootvoegroosters door dichte ventilatieroosters die wel lucht doorlaten maar geen insecten. Inspecteer in maart en april de gevel en het dak op kieren. Doe dit voordat de koningin haar nest start.

Tips & trucs

• Hang je wespenval al in maart of april op. Elke koningin die je dan vangt, is een heel nest minder in augustus.
• Zet zoete drank altijd met een dekseltje of rietje weg. Wespen kruipen graag in een open blikje, en dat kan gevaarlijk zijn bij een slok.
• Was vieze vaat en lege blikjes snel af. De zoete geur trekt wespen van ver aan.
• Plaats je wespenval bewust 5 tot 10 meter van je terras af, bijvoorbeeld bij de schutting. Zo leid je wespen langs je terras in plaats van ernaartoe.
• Controleer in het voorjaar zelf de gevel op gaatjes vanaf 6 mm en dicht ze. Dat is de beste preventie tegen een nest.

Oma's tips: wat NIET werkt

Tegen wespen circuleren veel huismiddeltjes. Deze vijf zijn hardnekkig, maar niet bewezen effectief.

• Een omgekeerd wijnglas over een wesp op tafel zetten. Dit houdt hooguit één wesp even tegen. Het lost geen overlast op en de wesp vindt vaak alsnog een weg naar buiten.
• Muntjes in een plastic zakje water ophangen. Deze klassieker gaat al decennia rond. Er is geen goed bewijs dat wespen hierdoor wegblijven.
• Kaneel of kruidnagel neerleggen. De geur is voor mensen sterk, maar houdt in de praktijk geen serieuze hoeveelheid wespen tegen.
• Rook of citronellakaarsen als enige oplossing gebruiken. Dit werkt licht afwerend voor losse wespen, maar doet niets tegen een nest en is geen vervanging voor een echte val.
• Zelf met een tuinslang in een nest spuiten. Water maakt wespen alleen maar agressief en spoelt het nest zelden echt weg. Dit levert vooral meer steken op.

Wil je wespen écht kwijt? Kies dan voor een geteste val, wespenschuim of weringsoplossing uit onze collectie Wespen.

Aanbevolen producten

In onze collectie Wespen vind je geteste oplossingen voor elk scenario:

• Waspbane Wespenval: een bewezen effectieve vangval die alle soorten steekwespen in onze regio aantrekt. Hang hem aan het begin van het seizoen op, op een paar meter van het terras, voor het maximale afleidingseffect.
• Waspbane navulling: voor wie de Waspbane wil bijvullen en het hele seizoen wespenvrij wil zitten.
• Bayer Wespen-Schuimspray 400 ml: particulier toegelaten wespenschuim met breed sproeibereik, ideaal voor een goed bereikbaar buitennest. Volg de gebruiksaanwijzing en behandel alleen 's avonds.
• Bijenbekje Spouwmuurrooster: effectieve preventie. Dit rooster vervangt stootvoegroosters en houdt wespen, bijen en muizen permanent buiten zonder de ventilatie te belemmeren.

Veelgestelde vragen

Is een wespennest weghalen verplicht?

Nee. Een rustig nest in een afgelegen hoek doet meestal weinig kwaad, en wespen zijn nuttig als rovers van schadelijke insecten. Pak het pas aan als het overlast geeft, dichtbij een ingang zit of een veiligheidsrisico vormt voor kinderen of allergische gezinsleden.

Wanneer is een wespennest verlaten?

Een gewoon wespennest wordt maar één seizoen gebruikt. Vanaf eind oktober of november sterft de hele kolonie en blijft een leeg, papieren nest achter. Het wordt niet opnieuw bewoond. Je kunt het rustig laten zitten of in de winter verwijderen.

Werkt rook of citronella tegen wespen?

Rook en sterke geuren zoals citronella, koffiedik of kruidnagel werken licht afwerend, maar zijn geen serieuze plaagoplossing. Voor een nest helpt het niet, en voor een terras werkt een echte val of lijmkaart een stuk betrouwbaarder.

Mag ik een nest in een gemeenteboom zelf weghalen?

Nee. Bomen in openbaar groen vallen onder de gemeente. Meld een gevaarlijk nest bij de gemeente. Vermoed je een Aziatische hoornaar? Meld dat altijd ook bij waarneming.nl, want deze invasieve soort bedreigt onze honingbijen.

Werkt een wespenval ook in het voorjaar?

Ja, en juist dan is hij het effectiefst. Eén koningin die je in april of mei vangt, is een heel nest dat in augustus niet bestaat. Hang de Waspbane vanaf eind maart op, vóór de koninginnen hun nest stichten.

Is het gevaarlijk om zelf een nest te bestrijden?

Een klein, goed bereikbaar nest kun je met de juiste bescherming en op het juiste moment zelf aanpakken. Twijfel je, is het nest lastig bereikbaar, of ben je allergisch? Behandel het dan niet zelf en houd afstand tot de situatie rustiger is.

Pro-tip: hang de wespenval bewust 5 tot 10 meter van je terras af, dichter bij de schutting of in een hoek van de tuin. Een val pal naast de eettafel lokt wespen juist je kant op, en dat is precies wat je niet wilt. Door de val verder weg te plaatsen, leid je het verkeer langs je terras in plaats van ernaartoe.

---

Beeldverantwoording: hoofdafbeelding gewone wesp: Tim Evison, CC BY-SA 2.5. Wesp (detail): Magnefl, CC BY-SA 4.0. Beide via Wikimedia Commons. Infographic: Dierplagenshop.

Bron: Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en EIS Kenniscentrum Insecten, 2024.