De wc-motmug is verkozen tot 'Insect van het Jaar 2023'

Dit jaar werd de ‘Insect van het Jaar’-verkiezing voor de tweede keer georganiseerd door Taxon Foundation, EIS Kenniscentrum Insecten, de Nederlandse Entomologische Vereniging en Naturalis Biodiversity Center. Vijf bijzondere inheemse insecten, elk vertegenwoordigd door een bekende Nederlander, streden de afgelopen drie weken om de felbegeerde titel. Een belangrijk initiatief, want deze ondergewaardeerde wezens zijn onmisbaar voor onze planeet; alleen in Nederland zijn er al zo’n 20.000 soorten.

Spannende strijd

Het was een spannende strijd tussen de wc-motmug, het goudoogje, de beverkever, de boskakkerlak en de gewone tweevleugel. Vijf soorten die minder bekend zijn, maar die wel een mooi verhaal hebben. Uiteindelijk mocht de wc-motmug (Clogmia albipunctata) de titel ‘Insect van het Jaar 2023’ in ontvangst nemen. Daarmee volgt de wc-motmug de waterschorpioen op, de winnaar van 2022.

De verfrissende wc-motmug

Het winnende insect is een mug die niet steekt. Hij lijkt op een wollig vlindertje met waterafstotende haren. Hij heet motmug omdat hij lijkt op een klein vlindertje met een donzig lijf en behaarde vleugels. De antennes zijn een soort kettinkjes met lange haren die op wimpers lijken.

De larfjes eten organisch afval waar bacteriën in zitten. Daarmee helpen ze bij het opruimen. Je vindt ze vaak in huis, want daar liggen vaak hoekjes met wat rottend materiaal. Dat kan in een wc zijn, maar ook in een gootsteen of zelfs in een koffiezetapparaat.

Met 34 procent van de stemmen kreeg de wc-motmug de titel. Het goudoogje werd tweede met 27 procent.

Winnaar wordt gezocht en onderzocht

Als ‘Insect van het Jaar 2023’ kreeg de wc-motmug een jaar lang extra aandacht. Er werd wetenschappelijk onderzoek gedaan en er werd een excursie georganiseerd waarbij entomologen op zoek gingen naar de winnaar.

Tekst: Naturalis Biodiversity Center. Beeld: Peter Koomen en Insect van het Jaar.

Toch last van motmuggen in huis?

Leuk beestje, maar in grote aantallen is het vervelend. Motmuggen komen uit een laagje slijm in je afvoer. Daar zit hun voedsel. De aanpak is dus simpel: haal dat laagje weg.

• Maak de afvoer mechanisch schoon met een flessenborstel of een afvoerspiraal. Schrob de wand van de buis.
• Spoel daarna flink na met heet water.
• Doe dit een paar weken achter elkaar. De eitjes en poppen overleven een eenmalige beurt.
• Gebruik gele lijmvallen om te zien of het aantal echt afneemt. De Aeroxon gele lijmvallen zijn daar handig voor.
• Heb je ook fruitvliegjes in de keuken? Dan is de AF Demi Diamond fruitvliegval-kit een goede aanvulling.
• In een bedrijfsruimte werkt een vliegenlamp met lijmplaat goed. Vervang de plaat op tijd, bijvoorbeeld met de universele Brandenburg lijmplaten.

Veelgestelde vragen

Steekt de wc-motmug?

Nee. Hij heeft geen stekende monddelen. Hij brengt ook geen ziekten over zoals een steekmug dat kan.

Waar komen ze vandaan?

Uit de afvoer. In de buis zit een laagje slijm met bacteriën en resten. De larven eten dat. Een afvoer die weinig wordt gebruikt is een ideale kraamkamer.

Helpt bleek of gootsteenontstopper?

Nauwelijks. Zulke middelen spoelen door de buis heen. Het slijmlaagje aan de wand blijft grotendeels zitten. Schrobben werkt beter.

Waarom komen ze steeds terug?

Omdat de bron er nog is. Er kunnen ook meerdere afvoeren in het spel zijn. Denk aan een vloerput, een overloop van de wastafel of de afvoer van je wasmachine.

Mag ik zomaar een insectenspray in de afvoer spuiten?

Doe dat liever niet. Middelen tegen insecten zijn biociden. Je mag alleen middelen gebruiken die in Nederland zijn toegelaten en je moet ze gebruiken zoals op het etiket staat. Voor motmuggen is schoonmaken bovendien effectiever.

Zijn motmuggen schadelijk voor mijn huis?

Nee. Ze vreten niets aan en ze maken geen schade. In een keuken van een bedrijf zijn ze wel ongewenst vanwege de hygiëne.

Tips en trucs

• Zet een plakstrookje over de afvoer als test. Zie je de volgende ochtend motmuggen aan de onderkant plakken, dan weet je welke afvoer de bron is.
• Laat weinig gebruikte afvoeren niet uitdrogen. Spoel ze wekelijks door. Een droge sifon laat ook riool- en muggenlucht binnen.
• Behandel alle afvoeren in dezelfde ruimte tegelijk. Anders verhuizen ze gewoon.
• Vergeet de overloop van de wastafel niet. Daar zit vaak de meeste aanslag.
• Motmuggen vliegen slecht. Ze zitten meestal binnen een paar meter van hun bron. Dat helpt je zoeken.
• Een vaatwasser of wasmachine die lang stilstaat kan ook een broedplaats zijn. Draai af en toe een heet programma.

Oma's tips die niet werken

Over motmuggen doen veel huismiddeltjes de ronde. Ze klinken logisch, maar ze werken niet of het is nooit aangetoond. Vijf bekende.

• Een scheut azijn in de afvoer gooien. Azijn is te dun en spoelt meteen weg. Het slijmlaagje waar de larven in leven blijft zitten.
• Zout in de afvoer strooien. Zout lost op en verdwijnt met het water. De larven zitten in de laag aan de wand en merken er weinig van.
• Een schaaltje azijn met zeep neerzetten. Dit vangt fruitvliegjes redelijk. Motmuggen komen er nauwelijks op af. Ze zoeken vocht en rottend materiaal, geen fruitgeur.
• Kokend water uit de waterkoker doorspoelen. Het water koelt snel af in de buis. Bovendien kan het bij kunststof afvoeren en siliconenkitranden schade geven. Alleen heet water zonder schrobben is niet genoeg.
• De afvoer dichtstoppen met een doek. Dan komen ze even niet naar buiten. De kolonie in de buis blijft gewoon doorgroeien en zodra je de doek weghaalt is het probleem terug.

Wat wel werkt is de saaie route: schrobben, naspoelen en dat een paar weken volhouden. Controleer je resultaat met gele lijmvallen.