Clustervliegen in huis: waarom je in het najaar ineens tientallen trage vliegen op zolder hebt en hoe je ze kwijtraakt

Foto: clustervlieg (Pollenia rudis) van dichtbij. Fotograaf: Richard Bartz, Munich aka Makro Freak, licentie CC BY-SA 2.5, via Wikimedia Commons.

Het is een zonnige dag in september. Je loopt de zolder op en daar zitten ze: tientallen dikke, trage vliegen tegen het raam. Gisteren waren ze er nog niet. Dit zijn bijna zeker clustervliegen. Ze zijn niet vies en ze bijten niet. Maar ze komen elk najaar terug, vaak met honderden tegelijk. In dit artikel lees je hoe je ze herkent, waarom ze juist jouw huis kiezen en hoe je ze kwijtraakt.

Zo herken je de clustervlieg

De clustervlieg (Pollenia rudis) lijkt op een huisvlieg, maar is net iets groter en veel trager. Let op deze kenmerken.

• Grootte. 8 tot 10 millimeter. Een huisvlieg is 6 tot 7 millimeter.
• Haartjes. Op het borststuk zitten korte, goudgele krulhaartjes. Bij oudere vliegen zijn die deels afgesleten. Dit is het beste kenmerk.
• Achterlijf. Grijs met een donker blokpatroon dat verandert als je van een andere kant kijkt.
• Vleugels. In rust liggen ze over elkaar heen. Een huisvlieg houdt ze meer uit elkaar.
• Gedrag. Sloom. Ze vliegen traag, botsen tegen ramen en laten zich makkelijk pakken. In de zon op een raam zitten ze vaak met tientallen bij elkaar. Vandaar de naam.

Zie je kleine, snelle vliegjes rond de fruitschaal? Dan zijn het fruitvliegjes. Zie je gewone vliegen in de keuken in de zomer? Lees dan ons artikel over vliegen in huis.

Waar komen ze vandaan?

Dit is het bijzondere aan de clustervlieg: hij plant zich niet voort in je huis. De larven leven buiten, in de grond, als parasiet in regenwormen. Het vrouwtje legt haar eitjes in de bodem. De larve kruipt een regenworm in en eet die van binnenuit op. Daarna verpopt hij zich in de grond. Zo komen er per jaar twee tot vier nieuwe generaties.

In de zomer merk je er niets van. De vliegen leven buiten en drinken nectar. Pas als de nachten kouder worden, in september en oktober, gaan ze op zoek naar een warme, droge plek om de winter door te komen. En dat is vaak jouw huis.

Waarom kiezen ze jouw huis?

• Zon. Clustervliegen zoeken zonnige gevels op. Op een warme namiddag zitten ze met honderden op de zuid- of westgevel. Van daaruit kruipen ze naar binnen.
• Kieren. Ze kruipen door open stootvoegen, ventilatieroosters, kieren rond kozijnen, onder dakpannen en langs de dakgoot.
• Rust. Een zolder, een spouwmuur of een lege logeerkamer is ideaal. Rustig, droog en niet te warm.
• Geur. Clustervliegen laten een geurspoor achter. Daardoor komen volgend jaar de nieuwe vliegen naar precies dezelfde plek. Dat verklaart waarom sommige huizen elk jaar last hebben en de buren niet.
• Omgeving. Woon je naast weiland, een park of een sportveld? Daar zitten veel regenwormen. Dus ook veel clustervliegen.

Zijn ze gevaarlijk?

Nee. Clustervliegen bijten niet, steken niet en brengen geen ziektes over. Ze komen niet op eten af, zoals huisvliegen. Ze zijn vooral hinderlijk. Op een warme winterdag worden ze wakker en gaan ze rondvliegen. Ze laten vlekjes achter op kozijnen en gordijnen. Bij heel grote groepen hangt er een weeige geur. En dode vliegen in de spouw kunnen andere beestjes aantrekken, zoals tapijtkevers.

Zo pak je clustervliegen aan

1. Zuig ze op. Dit is de snelste manier. Clustervliegen zijn traag. Met de stofzuiger of een insectenzuiger heb je ze in een paar minuten weg. Leeg de stofzuiger daarna buiten. Doe dit op een koude ochtend, als ze nog stijf zijn.
2. Zet een insectenlamp op zolder. Vliegen die tussen dakbeschot en isolatie zitten, krijg je niet met de stofzuiger. Ze komen wel tevoorschijn op warme dagen. Een Knock Pestcontrol Insectenlamp Switch of een Insectenlamp 5 Watt lokt ze met UV-licht en vangt ze op een lijmplaat. Laat de lamp de hele winter aan staan op zolder. Zet hem op de plek waar je de vliegen ziet, niet vlak bij een raam.
3. Plaatselijk bestrijden. Zitten er honderden in een raamkozijn of een hoek? Dan kun je ze ter plekke behandelen. Knock Pestcontrol Freeze It bevriest de vliegen op contact, zonder gif. Wil je toch een spuitbus? De Solabiol Vliegen- en Muggenspray is toegelaten voor gebruik in huis. Lees eerst het etiket. Gebruik een middel alleen op de plekken die op het etiket staan. Let op: dit middel bevat permethrine. Dat is giftig voor katten. Houd katten weg tot alles droog is.
4. Dicht de kieren. Dit is de echte oplossing voor volgend jaar. Zet bijenbekjes of SpouwSafe roosters in de open stootvoegen van je gevel. Vul grotere kieren en gaten bij dakgoot en dakrand met NetNox RVS afdichtingsnet. Kit kieren rond kozijnen. Zet fijn gaas achter ventilatieroosters.
5. Begin op tijd. Clustervliegen komen binnen bij de eerste koude nachten. Sluit de gevel dus af in augustus. In september ben je te laat voor dit jaar.

Voor grote gebouwen, stallen en kantoren

In boerderijen, schuren en kantoren aan de rand van een weiland kunnen duizenden clustervliegen tegelijk binnenkomen. Daar werkt een professionele vliegenlamp met lijmplaat het best. Hang in stallen ook vliegenplakband op. Dat vangt zonder gif en zonder stroom.

FAQ: veelgestelde vragen over clustervliegen

Waarom heb ik elk jaar weer clustervliegen?

Omdat de vliegen een geurspoor achterlaten op de plek waar ze overwinteren. De nieuwe generatie volgt dat spoor. Zolang de kieren open blijven, komen ze terug. Kieren dichten is de enige echte oplossing.

Komen ze uit mijn huis zelf?

Nee. Clustervliegen planten zich niet voort in huis. De larven leven buiten in regenwormen. Alle vliegen die je binnen ziet, zijn van buiten gekomen.

Zijn clustervliegen vies?

Nee. Ze komen niet op eten, vuilnis of poep af. Ze brengen geen ziektes over. Dat is anders dan bij de gewone huisvlieg.

Waarom zie ik ze midden in de winter ineens vliegen?

Op een zonnige winterdag wordt de zolder warm. De vliegen denken dan dat het lente is en worden wakker. Ze vliegen naar het licht en botsen tegen de ramen. Als het weer afkoelt, kruipen ze terug.

Mag ik een spuitbus gebruiken op zolder?

Alleen een middel dat is toegelaten voor gebruik binnen, zoals de Solabiol Vliegen- en Muggenspray. Lees eerst het etiket en gebruik het alleen zoals daar staat. Spuit nooit in de spouwmuur of op isolatiemateriaal. Middelen met permethrine zijn giftig voor katten. Meestal is een spuitbus niet nodig. Stofzuigen en een insectenlamp doen het meeste werk.

Werkt een insectenlamp ook in de winter?

Ja. De vliegen die op warme dagen wakker worden, vliegen naar het UV-licht en blijven op de lijmplaat plakken. Vervang de lijmplaat als hij vol zit. Zo vang je in de loop van de winter een groot deel van de groep.

Tips en trucs

• Kijk op een warme namiddag in september naar je zonnige gevel. Zie je daar veel vliegen zitten? Dan weet je precies waar ze naar binnen gaan.
• Stofzuig op een koude ochtend. De vliegen zijn dan stijf en vliegen niet weg.
• Doe een oude panty over de stofzuigerbuis als je de vliegen levend wilt vangen en buiten wilt loslaten.
• Zet de insectenlamp niet naast een raam. Overdag wint het daglicht en dan vangt de lamp niets.
• Controleer de dakgoot en de aansluiting van het dak op de muur. Daar zitten vaak de grootste kieren.
• Ruim dode vliegen op zolder en in de spouw op. Anders komen daar tapijtkevers en spekkevers op af.
• Dicht de gevel in augustus. Dan ben je de vliegen voor.

Oma's tips: wat werkt niet?

Over vliegen op zolder hoor je veel oude adviezen. Deze vijf werken niet, of het is nooit bewezen.

1. Een zakje water met muntjes voor het raam. Het weerkaatsende licht zou vliegen afschrikken. Er is geen bewijs. Clustervliegen zitten er gewoon naast.
2. Lavendel, munt of eucalyptus op zolder. De geur vervliegt snel. Vliegen die diep in de spouw zitten, ruiken er niets van. Niet bewezen.
3. Een schaaltje azijn of citroen met kruidnagels. Werkt misschien een beetje tegen fruitvliegjes, maar clustervliegen komen niet op eten of geur af. Ze willen alleen een warme plek.
4. Ultrasone stekkers. Er is geen bewijs dat ultrasoon geluid vliegen weghoudt. Onafhankelijke tests vinden geen effect. En het geluid komt niet in de spouwmuur.
5. De zolder een dag ijskoud laten worden. Clustervliegen overwinteren juist prima in de kou. Ze worden alleen stijf en gaan door zodra het weer warmer wordt.

Wat werkt dan wel? Opzuigen, een insectenlamp op zolder, plaatselijk bevriezen, en vooral de gevel dichtmaken met bijenbekjes en afdichtingsnet. Precies het stappenplan hierboven.

Dit artikel is gebaseerd op algemene soortkennis over de clustervlieg (Pollenia rudis). Foto: Richard Bartz, Munich aka Makro Freak, "Pollenia rudis female", CC BY-SA 2.5, via Wikimedia Commons.