Kraaien en eksters in de tuin: herkennen, gedrag en wat echt helpt

Een kraai trekt je vuilniszak open. Een ekster pikt de jonge slaplantjes uit je moestuin. Of je wordt elke ochtend om zes uur wakker van het gekras op je dak. Kraaiachtigen zijn slim en ze leren snel. Daardoor werken de meeste standaard trucjes maar heel even.

In dit artikel lees je hoe je de soorten uit elkaar houdt. Je leest waarom ze juist bij jou zitten. En je leest welke aanpak wel werkt en welke niet.

Factsheet

Zo herken je ze

Mensen zeggen vaak "kraai" tegen elke zwarte vogel. Toch zie je in Nederlandse tuinen meestal vier soorten kraaiachtigen.

• Zwarte kraai. Helemaal zwart, ongeveer 46 centimeter, met een zware zwarte snavel. Je ziet hem meestal alleen of met een vast partner. Het geluid is een hard en hees "kraa".
• Ekster. Zwart met wit en een heel lange staart. In de zon zie je een groene en blauwe glans in de veren. Het geluid is een ratelend "tsjak tsjak tsjak".
• Kauw. De kleinste van de vier, ongeveer 33 centimeter. Hij heeft een grijze nek en een opvallend lichtgrijs oog. Kauwen nestelen graag in schoorstenen.
• Roek. Lijkt op de kraai, maar heeft een kale grijswitte plek rond de snavelbasis. Roeken broeden in kolonies. Je ziet ze bijna altijd in groepen.

Hoe slim zijn ze echt?

Kraaiachtigen horen bij de slimste dieren die er zijn. Ze onthouden gezichten van mensen die ze eerder hebben weggejaagd. Ze verstoppen voedsel en weten later nog waar het ligt. Ze kijken ook naar elkaar. Als een kraai ziet dat een andere kraai rustig bij een vogelverschrikker eet, dan doet hij dat de volgende dag ook.

Dat is meteen de kern van het probleem. Elke methode die stil staat en nooit verandert, werkt maar een paar dagen. Daarna prikken ze er doorheen.

Wat voor schade geven ze?

• Ze trekken vuilniszakken open en verspreiden de rommel over straat.
• Ze pikken pas ingezaaid gras en jonge plantjes uit de grond.
• Ze pikken gaten in het plastic van kuilvoer op boerenerven.
• Ze eten fruit en bessen net voordat jij ze wilt plukken.
• Kauwen bouwen nesten in schoorstenen. Dat geeft brandgevaar en stankoverlast.
• Ze roven eieren en jongen uit nesten van kleinere tuinvogels.
• Uitwerpselen op daken, auto's en terrassen.

Belangrijk om te weten: ze zijn beschermd

De zwarte kraai, ekster, kauw en roek zijn inheemse vogels. Ze zijn wettelijk beschermd. Je mag ze niet vangen, doden of opzettelijk verstoren. Je mag ook geen bezet nest weghalen. Voor bestrijding is een vrijstelling of ontheffing van de provincie nodig. Die geldt meestal alleen voor schadebestrijding in de landbouw en wordt uitgevoerd door mensen met een jachtakte.

Weren en verjagen mag wel gewoon. Daar richt dit artikel zich dan ook op. Wil je een nest uit je schoorsteen halen? Wacht dan tot het broedseizoen voorbij is en plaats daarna een schoorsteenkap.

Ons advies: wat werkt het beste?

De beste aanpak is een combinatie. Neem eerst de reden weg waarom ze komen. Zet daarna iets in dat beweegt en dat je regelmatig verplaatst.

Stap 1. Haal de reden weg

Zolang er eten ligt, komen ze terug. Zet afval in een gesloten bak. Laat geen kattenvoer buiten staan. Strooi geen vogelvoer op de grond, maar gebruik een hangende silo met opvangschaal.

Stap 2. Dek af wat je wilt beschermen

Een net is de enige methode die altijd werkt, want de vogel komt er fysiek niet bij. Voor een moestuinbed of een paar fruitboompjes gebruik je het Vogelnet 5 x 2 meter. Heb je een groter oppervlak? Dan is het Vogelnet UV 10 x 4 meter handiger. Span het net strak en zorg dat het niet op de planten ligt.

Stap 3. Zet iets in dat beweegt

Beweging is het toverwoord. Een roofvogel boven hun hoofd is het sterkste signaal dat er is.

• Hawk Kite 7 meter set met mast en grondanker. Een nepvalk die op de wind echt vliegt. Sterk voor tuinen, erven en percelen.
• Black Hawk Kite 7 meter set. Dezelfde werking, maar met een donkere roofvogel en een draaiend grondanker.
• Sentinel vogelverschrikker. Draait mee met de wind en geeft lichtflitsen. Handig als je geen hoge mast kwijt kunt.
• Winged Eagle met draailager. Een arend die door het lager blijft draaien.
• Scare Tape holografische linten. Goedkoop en effectief, maar alleen als je losse stroken hangt die vrij kunnen bewegen.

Stap 4. Speel in op hun sociale gedrag

Kraaien letten scherp op andere kraaien. Een soortgenoot die op de rug ligt is voor hen een alarmsignaal.

• Levensgrote kraai met magneten. Een realistische imitatie die je met magneten op een dak, goot of hek zet.
• Gevleugelde kunststof kraai. Kun je staand neerzetten of ondersteboven hangen.

Verplaats deze elke week naar een andere plek. Anders wennen ze eraan.

Stap 5. Bescherm vaste zitplekken

Zitten ze altijd op dezelfde richel, dakgoot of vensterbank? Dan werkt een gel die de plek onaantrekkelijk maakt.

• Bird Free schaaltjes met magneet. Vogels zien de gel als vuur en mijden de plek.
• BIRDGO Blocking Gel Cups. Werkt op hetzelfde principe met een uv-reflecterende gel.
• Garden Guard 580 met zonnepaneel. Reageert op beweging met geluid en licht. Ook geschikt tegen katten en ander wild.

Tips & trucs

• Verplaats elke verjager minstens een keer per week. Dat is de belangrijkste tip van allemaal.
• Combineer twee soorten prikkels. Bijvoorbeeld een vlieger plus linten. Twee methodes samen werken veel langer dan een.
• Begin voordat de schade er is. Zet de vlieger neer op de dag dat je zaait, niet een week later.
• Haal de vlieger binnen bij storm. Zo gaat hij jaren mee.
• Let op hoogspanningskabels en op bomen als je een mast plaatst.
• Span netten strak en op afstand van de planten. Vogels pikken dwars door een slap net heen.
• Praat met de buren. Als de buurman zijn brood op het gazon gooit, blijft jouw tuin ook druk.
• Zet een kap op de schoorsteen zodra het broedseizoen voorbij is. Kauwen komen anders elk jaar terug.
• Ruim gevallen fruit dagelijks op. Dat scheelt meer dan je denkt.

Oma's tips

Over kraaien en eksters gaan al generaties lang verhalen rond. Sommige zijn gewoon niet waar. Andere werken alleen op papier. Dit zijn de vijf die we het vaakst horen.

• "Eksters stelen glimmende spullen." Dit is een van de hardnekkigste vogelverhalen die er zijn. Onderzoek laat juist het omgekeerde zien. Eksters zijn wantrouwig tegenover vreemde glimmende voorwerpen en gaan er meestal met een boog omheen. Je ring ligt dus veilig.
• Een paar oude cd's aan een touwtje hangen. Het idee klopt half. Reflectie schrikt af, maar twee cd's op een vaste plek zijn na drie dagen behang. Wil je met reflectie werken, hang dan losse stroken lint op die echt bewegen en verhang ze regelmatig.
• Een plastic uil op een paal. Klinkt logisch, werkt niet. Een uil die nooit beweegt en nooit van plek verandert, wordt binnen enkele dagen genegeerd. Kraaien gaan er soms zelfs op zitten.
• Knoflook, chilipoeder of azijn rond de moestuin strooien. Vogels ruiken slecht en zijn niet gevoelig voor de stof capsaicine uit peper. Bovendien spoelt de eerste bui alles weg.
• De hele dag een radio in de tuin laten spelen. Vaste geluiden zijn juist geruststellend. Kraaien wennen binnen een paar dagen aan muziek en praatprogramma's. Je stoort er vooral je buren mee.

Wat wel werkt is de combinatie uit dit artikel. Neem het voedsel weg. Span een net over wat je wilt beschermen. Zet daarna iets in dat beweegt, zoals een Hawk Kite of een Sentinel. En verplaats het elke week.

Veelgestelde vragen

Mag ik een kraai of ekster vangen of doden?

Nee. Deze vogels zijn wettelijk beschermd. Vangen, doden en opzettelijk verstoren mag niet zonder vrijstelling of ontheffing van de provincie. Verjagen en weren mag wel gewoon.

Mag ik een eksternest uit mijn boom halen?

Niet tijdens het broedseizoen en niet als het nest in gebruik is. Een leeg nest buiten het broedseizoen weghalen mag meestal wel. Twijfel je? Vraag het na bij je gemeente of provincie.

Wat is het verschil tussen een kraai en een kauw?

De kauw is duidelijk kleiner en heeft een grijze nek en een lichtgrijs oog. De zwarte kraai is groter, helemaal zwart en heeft een donker oog.

Werken ultrasone apparaten tegen kraaien?

Vogels horen ultrasoon geluid slecht tot niet. Apparaten die alleen ultrasoon werken, hebben dus weinig zin bij vogels. Apparaten die reageren met hoorbaar geluid en licht, zoals de Garden Guard, werken beter.

Hoe lang werkt een vogelverschrikker?

Dat hangt volledig af van of je hem verplaatst. Blijft hij op dezelfde plek staan, reken dan op een tot twee weken. Verplaats je hem wekelijks en wissel je af met een tweede methode, dan houd je het hele seizoen resultaat.

Kraaien vallen mij aan als ik langs een boom loop. Wat nu?

Dat gebeurt in het voorjaar als er jongen in de buurt zijn. De ouders duiken naar je hoofd, maar raken je bijna nooit. Neem een paar weken een andere route. Zodra de jongen uitvliegen, stopt het vanzelf.

Waarom komen ze elk jaar terug?

Kraaiachtigen hebben een vast territorium en een goed geheugen. Als jouw tuin ooit eten opleverde, staat die plek in hun routine. Doorbreek die routine door de voedselbron weg te nemen en de eerste weken actief te verjagen.