Bruine rat (Rattus norvegicus) rechtop

Ratten in huis en tuin herkennen en bestrijden

Een rat in of rond het huis geeft bijna altijd een schrik. Dat is terecht. Ratten knagen aan kabels en leidingen. Ze vervuilen voedsel. En ze kunnen ziektes overbrengen. Ze planten zich ook razendsnel voort. Snel en gericht handelen loont dus.

In dit artikel lees je hoe je ratten en hun sporen herkent. Je leest ook hoe je je woning en tuin rattendicht maakt en hoe je ze gifvrij vangt.

Herkennen

In Nederland heb je vrijwel altijd te maken met de bruine rat (Rattus norvegicus). De zwarte rat (Rattus rattus) is zeldzamer. Die is slanker, klimt beter en zit vooral rond havens en op zolders.

Je herkent de bruine rat aan:

  • Formaat. Een lijf van ongeveer 20 tot 27 cm. De staart is korter dan het lichaam. De snuit is stomp en de oren zijn klein. Het gewicht loopt op tot ongeveer een halve kilo.
  • Gedrag. Hij graaft holen, vaak langs water, schuttingen, composthopen, schuren of de riolering. Hij zwemt goed. Hij is vooral in de schemering en 's nachts actief.
Wilde bruine rat buiten
De bruine rat leeft vaak langs water, schuren en composthopen. Foto: Peter Pearson, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons.

Sporen van ratten

De rat zelf zie je vaak niet. Zijn sporen wel.

  • Keutels. Spoelvormig en donker, ongeveer 1,5 tot 2 cm. Ze liggen vaak in groepjes langs muren.
  • Knaagsporen. Aangevreten verpakkingen, hout en kabels. Ratten moeten knagen om hun tanden kort te houden.
  • Looppaden en veegsporen. Donkere vetsporen langs vaste routes tegen plinten en muren.
  • Holen. Ingangen van 6 tot 9 cm doorsnee in de tuin, langs de fundering of bij de composthoop.
  • Geluid. Geritsel en gekrab achter wanden, onder de vloer of op zolder. Vooral 's avonds.

De aanpak in vier stappen

Ratten pak je aan volgens het principe van geïntegreerde plaagdierbeheersing. Dat betekent: eerst de oorzaak weg, dan de toegang dicht, en daarna pas vangen.

1. Neem voedsel en schuilplaatsen weg

Ratten komen af op eten en dekking. Berg dierenvoer, vogelvoer, kippenvoer en afval op in dichte, knaagbestendige bakken. Ruim gevallen fruit en etensresten op. Houd de composthoop goed dicht. Snoei dichte begroeiing langs muren weg. Ruim rommel en opslag op, zodat een rat geen schuilplek meer vindt.

2. Maak je woning rattendicht

Dit is de belangrijkste stap. Het is ook de enige stap die blijvend werkt. Ratten komen door openingen vanaf ongeveer 2 cm naar binnen. Kleine gaten knagen ze groter.

Dicht kieren, gaten en leidingdoorvoeren met knaagbestendig materiaal. Denk aan roestvrijstalen wol, beton of metaal. Scherm open stootvoegen en ventilatieopeningen af. Gebruik een deurstrip onder buitendeuren. Controleer ook de riolering. Ratten komen geregeld binnen via een kapotte rioolbuis of een ontbrekende terugslagklep.

Let op bij het dichtmaken. Vleermuizen en vogelnesten in gebruik zijn beschermd. Sluit nooit een spouw of opening af waar die dieren zitten. Sluit een ventilatieopening ook nooit met een dichte plaat af, want dan krijg je vocht en schimmel.

3. Vang ratten gifvrij

Bij een beperkt aantal dieren zijn klemvallen en doorloopvallen de beste keuze. Ze werken zonder gif. Zet een val in een afsluitbare voerkist langs de looproute. Zo komen kinderen, huisdieren en vogels er niet bij. Wen de ratten er eerst een paar dagen aan met een val die nog niet gespannen is. Controleer een geplaatste val elke dag.

4. Gif en lijmvallen: wat mag wel en niet

Particulieren mogen sinds 1 juli 2023 geen rodenticiden meer gebruiken. Dat is een totaalverbod op rattengif en muizengif voor particulier gebruik. De reden is doorvergiftiging. Roofvogels, uilen, vossen en katten eten een vergiftigde rat en worden daar zelf ziek van.

Klemmen, inloopvallen, vangkooien en weringsmateriaal mag je gewoon gebruiken. Voor lijmvallen tegen knaagdieren ligt het anders. Het gebruik daarvan is in de basis verboden. De vallen zijn nog wel vrij te koop, maar je bent er als gebruiker zelf verantwoordelijk voor om vooraf een ontheffing aan te vragen. Dat geldt ook voor professionals. Zonder ontheffing gebruik je klemmen, buisvallen of vangkooien. Voor lijmplaten tegen insecten geldt deze regel niet.

Tips en trucs

  • Loop eerst een rondje om je huis. Zoek elke opening vanaf 2 cm. Fotografeer wat je vindt, dan vergeet je niets.
  • Leg wat meel of talkpoeder op een verdacht looppad. Zie je de volgende ochtend pootafdrukken, dan weet je waar hij loopt.
  • Zet een klem altijd haaks op de muur, met het aas naar de muur toe. Ratten lopen langs randen.
  • Gebruik pindakaas, chocoladepasta of een stukje worst als aas. Kaas werkt minder goed dan iedereen denkt.
  • Haal water weg. Leeg vogelbadjes en gietemmers, en repareer een lekkende kraan of tuinslang. Bij droogte is water de grootste trekker.
  • Voer vogels alleen uit een hangende silo. Strooi nooit op de grond.
  • Laat de composthoop niet open staan. Doe er geen brood, vlees of vis in.
  • Zie je een hol in de tuin? Stop het dicht en kijk de volgende dag. Is het weer open, dan is het hol in gebruik.
  • Meld ratten in de openbare ruimte bij je gemeente. Woon je in een huurwoning, meld het dan ook bij je verhuurder.
  • Draag handschoenen bij het opruimen van keutels of een dood dier. Maak de plek daarna schoon met een allesreiniger.

Oma's tips: vijf huismiddeltjes die niet werken

Rond ratten leven veel oude tips. Ze klinken logisch en ze zijn goedkoop. Toch is van geen van deze vijf aangetoond dat ze werken. We zijn er eerlijk over.

  1. Pepermuntolie op een watje. De bekendste tip van internet. Een rat loopt er gewoon omheen. De geur is bovendien binnen een paar dagen weg. Bij honger wint het eten altijd.
  2. Een radio aan laten staan. Ratten wennen snel aan geluid. Na een paar nachten trekken ze zich er niets meer van aan.
  3. Kattenharen of kattenbakkorrels neerleggen. Het idee is dat de geur van een roofdier afschrikt. In de praktijk lopen ratten dwars door tuinen met katten heen.
  4. Gips of cement door het voer mengen. Een oud en naar verhaal. Het beest zou van binnen uitharden. Dat gebeurt niet. Het is dieronvriendelijk en het lost niets op.
  5. Ultrasone verjagers in het stopcontact. Ze zijn overal te koop, maar er is geen goed bewijs dat ratten er langdurig van wegblijven. Het geluid komt ook niet door muren en meubels heen.

Wat wel werkt is minder spannend. Haal water en eten weg. Dicht de gaten. Vang de dieren die er al zijn met een klem of vangkooi.

Aanbevolen producten

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of ik ratten of muizen heb?

Ratten zijn veel groter dan muizen. Hun keutels zijn 1,5 tot 2 cm. Muizenkeutels zijn maar een paar millimeter. Holen in de tuin en stevige knaagsporen wijzen ook eerder op ratten.

Mag ik zelf rattengif kopen?

Nee. Particulieren mogen sinds 1 juli 2023 geen rodenticiden gebruiken. Dat geldt voor rattengif en voor muizengif. Gebruik in plaats daarvan klemmen, vangkooien en wering.

Mag ik een lijmval gebruiken tegen ratten?

Het gebruik van lijmvallen voor knaagdieren is in Nederland in de basis verboden. De vallen zijn nog wel vrij te koop. Wil je er toch een inzetten, dan vraag je als gebruiker zelf vooraf een ontheffing aan. Zonder ontheffing mag het niet. Voor lijmplaten tegen insecten geldt deze regel niet.

Zijn ratten gevaarlijk voor de gezondheid?

Ratten kunnen ziekteverwekkers overbrengen. Dat gaat onder meer via urine en uitwerpselen, bijvoorbeeld bij de ziekte van Weil. Raak dode dieren en uitwerpselen daarom nooit met blote handen aan. Draag handschoenen en maak de plek daarna goed schoon.

Werkt een ultrasone rattenverjager?

Het bewijs is beperkt en het effect is vaak tijdelijk. Ratten raken eraan gewend. Zie het hooguit als aanvulling. Wering en hygiëne zijn altijd belangrijker.

Waarom blijven er ratten terugkomen?

Meestal omdat er nog eten is of nog een opening. Zolang er iets te halen valt, komt er een nieuwe rat op af. Sluit daarom altijd de toegang en de voedselbron af.

Hoe klein moet een gat zijn om een rat buiten te houden?

Een jonge rat kruipt door een opening van ongeveer 20 millimeter. Alles wat groter is, moet dicht. Voor muizen ligt de grens rond 6 millimeter. Dicht dus liever meteen alles wat groter is dan een halve centimeter.

Pro-tip: los een rattenprobleem nooit alleen met vangen op. Begin met een rondje langs de gevel. Zoek elke opening vanaf 2 cm en dicht die met staalwol of een rooster. Wie de toegang sluit en het eten weghaalt, voorkomt dat de volgende rat zich meldt.

Beeldverantwoording: hoofdafbeelding bruine rat, Reg Mckenna, CC BY 2.0. Wilde rat, Peter Pearson, CC BY-SA 2.0. Beide via Wikimedia Commons.

Bron: Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) en RIVM, informatie over de bruine rat.

Back to blog