Veldmuis en aardmuis in de tuin: herkennen, schade en wat echt helpt

Je ziet kleine ronde gaatjes in je gazon. Er ligt geen molshoop bij. Je planten zakken opeens weg en de wortels zijn afgeknaagd. Dan heb je waarschijnlijk geen mol, maar een veldmuis of een aardmuis. Deze muizen leven onder de grond en kunnen in korte tijd veel schade maken.

Wat zijn veldmuizen en aardmuizen?

Beide dieren horen bij de woelmuizen. Dat is een groep muizen met een kort, gedrongen lijf. Ze zien er anders uit dan de huismuis die je binnen tegenkomt.

De veldmuis houdt van open grasland, akkerranden en gazons. De aardmuis zit liever in ruiger gras, in bermen en langs slootkanten. In de tuin kom je ze allebei tegen. Voor de aanpak maakt het verschil niet zoveel uit.

Het verschil met een huismuis en een mol

Dit is de meest gemaakte fout. Mensen kopen een mollenklem terwijl er een muis zit. Of ze zetten een gewone muizenval in het gras, waar niets gebeurt.

De makkelijkste test staat in de laatste rij. Een mol eet geen planten. Zijn je wortels of bollen aangevreten, dan is het een woelmuis.

Factsheet

Waarom ze zo snel in aantal groeien

Een veldmuis kan al na een maand of twee zelf jongen krijgen. Een vrouwtje kan meerdere nesten per jaar hebben. In een goed jaar loopt het aantal daardoor hard op. Boeren spreken dan van een muizenjaar.

In de tuin merk je dat vooral in de nazomer en de herfst. Het gras is lang, er is veel zaad en er staan volle borders. Dat is precies wat een woelmuis zoekt.

Welke schade maken ze?

• Gazon. Kale looppaadjes en losse plekken waar het gras loslaat van de wortel.
• Bollen. Tulpen, krokussen en lelies zijn favoriet. Narcissen laten ze meestal staan.
• Jonge bomen. Ze knagen de schors rondom weg vlak boven of onder de grond. De boom gaat daaraan dood.
• Moestuin. Wortels, knolselderij en aardappels worden van onderaf leeggegeten.
• Schuur en garage. In een koude winter kruipen ze naar binnen en knagen ze aan isolatie en kabels.

Zo pak je het aan

Vangen werkt het beste, omdat je precies weet wat er gebeurt. Belangrijk is dat je de val in de gang zet en niet erboven. Een gewone muizenval op het gazon vangt niets.

Vallen voor in de gang

• De SuperCat mol- en woelmuisval zet je in enkele seconden op scherp. Hij werkt in de gang en is veilig te bedienen.
• De muizenklem voor mol, woel- en veldmuis is een simpele koperen draadklem. Goedkoop en geschikt om er meerdere tegelijk te zetten.
• De woelmuisval toolkit bevat twee vallen plus het gereedschap om de gang te openen.
• De mollen- en woelmuizenval is een voordelige tweede val voor als je op meerdere plekken tegelijk wilt zetten.
• Zit je op een perceel met veel gangen? Dan is de Topcat woelrattenval met de Topcat zoekstaaf de stap naar professioneel werk.

Weren en verjagen

• Met een mollenverjager op zonne-energie zet je trillingen in de grond. Dat maakt de plek minder aantrekkelijk. Gebruik dit als aanvulling, niet als enige middel.
• Mollen- en woelmuizenvloeistof geeft een geur die deze dieren vervelend vinden. Je gebruikt het in de gang zelf.
• Komen ze de schuur in? Dicht dan de kieren met RVS staalwol en zet een VentiStrip vogelschroot voor de ventilatie.

In de tuin zelf

• Plant kostbare bollen in een mandje van fijn gaas.
• Zet een gaaskoker om de stam van een jonge boom, tot ongeveer 30 centimeter hoog.
• Maai het gras kort en ruim maaisel op. Lang gras is dekking.
• Haal hout- en steenstapels weg bij je borders. Daar zitten de nesten.

Tips en trucs

• Zoek de gang met een dunne stok. Steek voorzichtig in de grond tot je opeens geen weerstand meer voelt. Dat is de gang.
• Maak de gang open met een schepje en zet de val met de opening in de looprichting.
• Dek de val altijd af, bijvoorbeeld met een omgekeerde emmer of een plank met wat aarde erop. Woelmuizen sluiten een gang die licht doorlaat gewoon af.
• Zet minstens drie tot vijf vallen tegelijk. Er zit bijna nooit maar een dier.
• Controleer de vallen elke dag, ook als je denkt dat er niets in zit.
• Lokaas is niet nodig. Deze dieren lopen toch door hun gang. Wil je het toch, gebruik dan een stukje wortel of appel.
• Werk in de herfst. Dan is de druk het hoogst en heb je het meeste effect voor de winter.
• Was je handen of gebruik handschoenen. Sterke geuren maken de dieren voorzichtig.
• Houd de composthoop afgesloten of verplaats hem naar een hoek ver van je borders.

Oma's tips die het niet doen

Rond woelmuizen en mollen bestaan veel oude tuintips. Ze worden al tientallen jaren doorgegeven. Toch is van deze vijf niet aangetoond dat ze werken.

• Een lege fles schuin in de gang steken. Het idee is dat de wind een fluittoon maakt die de dieren wegjaagt. In de praktijk staat de fles vaak stil en gebeurt er niets. Woelmuizen wennen bovendien snel aan een vast geluid.
• Keizerskroon of kruisbladwolfsmelk planten. Deze planten zouden mollen en woelmuizen verjagen door hun geur. Er is geen goed onderzoek dat dit laat zien. Tuinders zien de dieren gewoon rond die planten graven.
• Knoflook of kattenbakvulling in de gang gooien. De geur is binnen een dag weg door regen en grondvocht. Het dier graaft er simpelweg omheen.
• Carbid of uitlaatgassen in de gang blazen. Dit is gevaarlijk voor jezelf en voor andere dieren in de bodem, zoals egels. Het gangenstelsel is bovendien vertakt, dus het gas verdwijnt via een zijgang.
• Hondenhaar of mensenhaar in het gat stoppen. Klinkt logisch, maar het houdt niemand tegen. Het haar wordt gewoon naar buiten geduwd of ingebouwd in het nest.

Wat wel werkt is minder spannend. Zoek de gang, zet meerdere vallen in de gang, dek ze af en houd je tuin kort en opgeruimd. Bescherm kostbare bollen en jonge bomen met gaas. Die combinatie geeft het snelste resultaat.

Wettelijk en veilig

Gebruik geen gif tegen deze dieren. Particulieren mogen sinds 1 juli 2023 geen rodenticiden meer gebruiken tegen ratten en muizen. Vallen mogen wel.

Let ook op andere dieren. Een open klem in de tuin kan gevaarlijk zijn voor een egel, een vogel of een kat. Zet de val daarom altijd in de gang en dek hem af. Zo kan alleen het dier in de gang erbij.

Klemmen zijn krachtig. Span ze rustig en houd je vingers uit de bek. Laat kinderen er niet mee spelen en berg ze ontspannen op.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik zeker of het een woelmuis is en geen mol?

Kijk of er planten zijn aangevreten. Mollen eten wormen en insecten en laten planten met rust. Kijk ook naar het gat. Bij een woelmuis is de opening rond en schoon, zonder hoop losse aarde ernaast.

Waarom vang ik niets met mijn val?

Meestal staat de val niet in een actieve gang. Of er komt licht in de gang, waardoor het dier hem afsluit. Zet de val dieper, dek hem goed af en probeer een andere gang.

Kunnen mijn kippen of mijn hond in de val komen?

Als je de val correct in de gang zet en afdekt, kan dat niet. Zet nooit een gespannen klem los in het gras. Houd huisdieren weg van de plek waar je werkt.

Zijn veldmuizen gevaarlijk voor mensen?

Ze bijten vrijwel nooit. Wel kunnen knaagdieren ziektekiemen bij zich dragen. Draag handschoenen als je een dier of nestmateriaal aanraakt en was daarna je handen.

Komt het probleem elk jaar terug?

Vaak wel, want vanuit een berm of akker komen er steeds nieuwe dieren aan. Daarom is weren net zo belangrijk als vangen. Kort gras, gaas om je bollen en een opgeruimde tuin verlagen de druk flink.

Werkt een ultrasoon apparaat tegen woelmuizen?

Een apparaat dat trillingen in de bodem geeft, kan de plek minder aantrekkelijk maken. Het verjaagt de dieren meestal alleen naar een andere hoek van de tuin. Zie het als hulpmiddel naast vallen en gaas, niet als oplossing op zichzelf.

Wat doe ik met een gevangen dier?

Pak het niet met blote handen op. Gebruik handschoenen of een schepje. Je kunt het dier bij het restafval doen of begraven op eigen terrein.