Meer rattenmeldingen in Nederlandse steden: dit kun je zelf doen

Ratten worden in steeds meer Nederlandse steden een gewoon straatbeeld. Gemeenten krijgen meer meldingen binnen. Tegelijk mag je als particulier geen rattengif meer gebruiken. Dat roept één vraag op. Wat kun je dan nog wél doen?

Wat er speelt

De gemeente Amersfoort kreeg tussen januari en 12 juni 2026 in totaal 164 meldingen van rattenoverlast. Een jaar eerder waren dat er 138 in dezelfde periode. Dat is een stijging van ongeveer 19 procent. De meeste meldingen kwamen uit de wijk Zielhorst. Daarna volgden het Soesterkwartier en Kattenbroek.

Ondernemers bij het station zien de dieren bijna dagelijks. Een van hen zegt in De Stad Amersfoort: "Als je hier buiten koffie zit te drinken, zie je ze gewoon voorbij lopen." Een collega wijst op de oorzaak. Er vallen veel etensresten op straat en dat is een feestmaal voor ratten.

Amersfoort staat niet alleen. Ook in Amsterdam en Rotterdam lopen de meldingen op. Belangrijk om te weten: meldingen zijn geen telling. De Nationale Databank Flora en Fauna wijst erop dat de cijfers gebaseerd zijn op waarnemingen. Er is dus geen hard bewijs dat er ook echt meer ratten zijn. Wel is duidelijk dat mensen ze vaker zien en vaker melden.

Waarom zie je ze nu vaker

• Er ligt meer voedsel op straat. Denk aan afval naast een volle container en aan etensresten.
• De winters zijn zacht. Ratten planten zich daardoor bijna het hele jaar door voort.
• Ratten worden minder schuw. Vroeger zag je ze vooral 's nachts. Nu lopen ze ook overdag.
• Augustus en september zijn traditioneel de drukste maanden voor overlast door knaagdieren.

Wat mag je zelf nog doen?

Sinds 1 juli 2023 mogen particulieren geen rattengif meer kopen of gebruiken. Dat geldt ook voor muizengif. De reden is dubbel. Ratten kunnen resistent worden tegen het gif. En roofvogels, uilen, katten en egels kunnen doodgaan als ze een vergiftigde rat opeten.

Wat wel mag:

• Klemmen en vallen gebruiken. Die zijn gewoon toegestaan voor particulieren.
• Gaten en kieren dichten. Dit is de belangrijkste maatregel van allemaal.
• Voedselbronnen wegnemen. Geen vogelvoer op de grond en geen kattenvoer buiten laten staan.

Let op bij lijmvallen. Je mag ze wel kopen, maar voor het gebruik heb je een vrijstelling van de RVO nodig.

Waarom je ratten niet moet negeren

Ratten kunnen ziekteverwekkers bij zich dragen. Die komen via urine, keutels en speeksel in de omgeving terecht. De bekendste ziekte is de ziekte van Weil. Dat is een bacteriële infectie die je oploopt via besmet water of modder. De bacterie komt binnen via wondjes of slijmvliezen. De eerste klachten lijken op griep. Meer feitelijke informatie staat bij het RIVM.

Zo houd je ratten buiten

Weren werkt beter dan bestrijden. Een rat komt door een gat van ongeveer 2 centimeter. Een muis heeft aan 6 millimeter genoeg. Loop je gevel dus systematisch na.

• Mouse & Rat Stop RVS staalwol. Je propt dit in gaten en kieren. Ratten knagen er niet doorheen en het roest niet.
• GevelFix voorzetrooster RVS. Voor ventilatieopeningen in de gevel. Er is ook een versie met insectengaas.
• Aquafix transparant 310 ml. Voor het afkitten van naden bij leidingdoorvoeren en dorpels.

Zit er al een rat binnen? Dan werk je met klemmen.

• Gorilla rattenklem. Een sterke gifvrije klapval met instelbare gevoeligheid.
• Trapper T-Rex rattenval. De klem die veel professionals gebruiken. Je zet hem met één hand scherp.
• Knock Off elektrische ratten- en muizenval. Werkt met een stroomstoot en is gifvrij.
• Knock Pest rattenval levend. Een vangkooi als je de rat liever levend vangt.

Tips & trucs

• Laat een nieuwe klem eerst twee tot drie dagen onscherp staan met lokaas erop. Ratten zijn wantrouwig tegenover nieuwe dingen. Dit verhoogt je vangkans enorm.
• Gebruik lokaas dat plakt. Pindakaas of chocoladepasta werkt beter dan kaas.
• Zet klemmen haaks tegen de muur. Ratten lopen langs muren en niet door het midden van een ruimte.
• Zet er meerdere tegelijk. Eén klem is bijna nooit genoeg.
• Kijk naar vetsporen. Ratten laten donkere vegen achter op vaste looproutes. Daar zet je je klem.
• Ruim je tuin op. Stapels hout, oud tuinmeubilair en dicht struikgewas zijn schuilplaatsen.
• Zet afval in een gesloten bak. Een vuilniszak naast de container is een uitnodiging.
• Voer geen vogels op de grond. Gebruik een hangende voedersilo met een opvangschaal.

Oma's tips

Over ratten bestaan veel oude huismiddeltjes. Ze klinken logisch. Alleen werken ze niet, of is nooit aangetoond dat ze werken. We zetten de vijf bekendste op een rij.

• Pepermuntolie op watjes. De geur zou ratten wegjagen. In de praktijk vervliegt de olie binnen een dag. Een rat die een vaste voedselbron heeft, loopt er gewoon langs.
• Kattenharen of kattenbakkorrels bij het hol. Het idee is dat de geur van een roofdier afschrikt. Stadsratten leven al jaren tussen katten. Ze passen zich snel aan.
• Een schaaltje ammoniak of chloor in de kruipruimte. Dit verjaagt hooguit even. Zodra de damp weg is, komt de rat terug. Bovendien is het niet gezond om zelf in te ademen.
• Gips of cement door het voer mengen. Een taai verhaal dat al generaties rondgaat. Er is geen enkel bewijs dat dit werkt. Het is bovendien dierenmishandeling en dus verboden.
• Ultrasone piepkastjes in het stopcontact. Onafhankelijk onderzoek laat steeds hetzelfde zien. Ratten wennen binnen enkele dagen aan het geluid. Geluid gaat ook niet door muren of meubels heen.

Wat wel werkt is saai maar effectief. Neem het voedsel weg. Dicht de gaten met RVS staalwol. Zet daarna goede klemmen op de looproutes.

Veelgestelde vragen

Mag ik als particulier rattengif kopen?

Nee. Sinds 1 juli 2023 is de verkoop en het gebruik van rodenticiden aan particulieren verboden. Klemmen en vallen mag je wel gewoon kopen en gebruiken.

Waarom is dat gif verboden?

Er zijn twee redenen. Ratten worden resistent tegen het gif als het verkeerd wordt gebruikt. En andere dieren gaan dood als ze een vergiftigde rat opeten. Denk aan uilen, roofvogels, egels en katten.

Hoe groot moet een gat zijn voor een rat?

Een bruine rat komt door een opening van ongeveer 2 centimeter. Een muis heeft aan 6 millimeter genoeg. Controleer dus ook de kleine kiertjes.

Zijn ratten gevaarlijk voor mijn gezondheid?

Ratten kunnen ziekteverwekkers overbrengen via urine, keutels en speeksel. De bekendste is de ziekte van Weil. Raak dode ratten en uitwerpselen nooit met blote handen aan. Gebruik handschoenen en was daarna je handen.

Mag ik een lijmval gebruiken tegen ratten?

Je mag lijmvallen kopen. Voor het gebruik heb je een vrijstelling van de RVO nodig. Zonder die vrijstelling ben je in overtreding.

Werken ultrasone verjagers tegen ratten?

Er is geen goed bewijs dat ze op de lange termijn werken. Ratten wennen aan het geluid. Het geluid gaat ook niet door muren en meubels heen. Weren en klemmen werken beter.

Bronnen

• Maud Rötjes, "Rattenoverlast blijft licht stijgen in Amersfoort", De Stad Amersfoort, 15 juli 2026. Lees het originele artikel.
• RIVM, informatiepagina over ratten en de ziekte van Weil.
• Foto: "2 surmulots Périgueux" door Père Igor, via Wikimedia Commons, licentie CC BY-SA 4.0.

Dit artikel is in eigen woorden geschreven op basis van de bovenstaande bronnen.